MERVE YILMAZ GERGİN/ Aronya'nın hikayesi, Kuzey Amerika'nın doğusunda yetişen yabani bir meyvenin zamanla tarımsal üretimin parçası haline gelmesine dayanıyor. Anavatanı Kuzey Amerika olan aronya, 20. yüzyılın başlarında Avrupa'ya taşınmış ve özellikle Rusya'da yapılan çalışmalarla yetiştiriciliği yaygınlaşmış. Daha sonra Doğu Avrupa ülkelerine yayılan bu meyve, özellikle Polonya'da ticari üretim açısından önemli bir konuma gelmiş. Son yıllarda "süper meyve" olarak da anılan aronya ülkemizde ise farklı ürünlere dönüştürülebiliyor. Taze tüketimin yanı sıra meyve suyu, sirke, kurutulmuş meyve, toz, macun ve çeşitli gıda ürünlerinde değerlendirilebilen meyve, üreticilere birden fazla satış kanalı oluşturma imkanı sunuyor. Buna karşılık, meyvenin kendine özgü buruk tadı ve Türkiye'de henüz yeterince tanınmaması, tüketimin yaygınlaşmasını zorlaştırıyor.
Türkiye'de 2026 yılında yaklaşık 3 bin ton taze aronya üretildiği tahmin ediliyor. Üreticiler, aronyanın daha geniş kitlelere ulaşması için farklı ürünler geliştirirken sosyal medya ve internet satışlarıyla doğrudan tüketiciye ulaşmaya çalışıyor. Üreticilerin verdiği bilgilere göre, 2026 yılında taze aronyanın perakende kilogram fiyatı 250-400 lira arasında değişiyor. Bazı üreticiler ise geçen yıl 350 liradan sattıkları ürünün fiyatını bu yıl 250 liraya düşürdüklerini belirtiyor. Aronya yetiştiriciliğinde gelir genellikle üçüncü yıldan itibaren başlıyor. Bitki, uygun koşullarda 25-30 yıl boyunca ürün verebiliyor. Uzmanlar, yatırım öncesinde toprak analizi yapılması, sertifikalı fidan seçilmesi ve kurulum maliyetlerinin yanı sıra sonraki yılların bakım giderlerinin de hesaplanması gerektiğine dikkat çekiyor.
DEKARDAN 3 TON ÜRÜN ALINABİLİYOR
2018 yılında üretime başlayan Liya Hanım Çiftliği, Gelibolu'nun Bolayır köyünde 17 dekar arazide aronya üretimi gerçekleştiriyor. Çiftliğin sahibi Murat Morkart, dekara 330 adet aronya fidanı dikildiğini, dikim ölçeğinin 3 metreye 1 metre olduğunu belirterek dekardan 1-3 ton arasında verim alınabildiğini söylüyor. Aronya fidanlarının üçüncü yaşında meyve vermeye başladığını, en yüksek verime ise 5-6 yaşlarında ulaştığını ifade eden Morkart, en verimli ve lezzetli çeşidin Viking olduğunu vurguluyor. Bakımı, iklim ve arazi şartlarının optimum düzeyde olması durumunda Türkiye şartlarında bir dekardan 3 ton sofralık aronya meyvesi alınabileceğini belirten Morkart, seralarında yıllık 100 bin adet aronya fidanı ürettiklerini aktarıyor. Morkart, iki ve üç yaşındaki fidanlarla aronya bahçeleri tesis ettirdiklerini ve bu bahçelere teknik hizmet verdiklerini de belirtiyor. İki yaş fidanlarla tesis edilmiş bir aronya bahçesinin, 2026 yılı Kasım ayı itibarıyla dekar maliyetinin ortalama 50 bin lira civarında olduğunu belirten Morkart, aronyanın bilinçli üretici ve yatırımcıya ihtiyacı olduğunu söylüyor. Aronyanın tanıtılmaya ve anlatılmaya ihtiyacı olduğunu ifade eden Morkart, ülkemizde bilinirliğinin yüzde 2 seviyesinde olduğunu belirtiyor. Morkart'ın 2026 yılı için öngörüsüne göre, ülkemizde 3 bin ton taze aronya meyvesi üretiliyor. Hasat döneminin eylül ve ekim ayları olduğunu belirten Morkart, aronya üretiminin uzun soluklu bir tarımsal faaliyet olduğunu ve bitkinin 25-30 yıl ömrü bulunduğunu ifade ediyor. Aronyayı tanıtan, sosyal ağını oluşturan ve e-ticaret yapabilen herkesin bu işten ciddi gelirler elde edebileceğini belirten Morkart, henüz ülkemizde ihraç edilebilecek tonajda meyve üretilmediğini ifade ediyor. Oldukça dayanıklı ve raf ömrü uzun bir meyve olan aronyanın kolaylıkla ihraç edilebileceğini de sözlerine ekliyor.
İHRACAT POTANSİYELİ ÇOK YÜKSEK
Liya Hanım Çiftliği'nde taze sofralık aronya meyvesinin yanı sıra iksir, sirke, öğütülmüş meyve, macun, ezme ve ballı ürünler de üretiliyor. Morkart, "Bir meyveden üretilen her şey aronyadan üretilebilir" diyerek ürün çeşitliliğine dikkat çekiyor. Çiftlikte üretilen tüm ürünler, www.liyahanimciftligi.com adresindeki internet sitesi üzerinden tüketiciyle buluşturuluyor. Ürünlerin tamamı iç pazarda perakende olarak son tüketiciye satılıyor. Taze aronyanın ülkemizde 2026 yılında perakende olarak kilogram başına 250-400 lira arasında satıldığını belirten Morkart, kendi ürünlerini kilogramı 250 liradan sattıklarını ifade ediyor. Geçen yıla göre fiyatların çok yükselmediğini söyleyen Morkart, "Biz dünyanın en iyi aronyasını ürettiğimizi iddia ediyoruz. Tüketicilerden ve yurtdışı misafirlerimizden aldığımız geri dönüşler mükemmel derecede" diyor. Üreticinin önünün açılması ve yurt dışına ihracat yapan firmaların bu işe yönelmesi durumunda Türkiye'de üretilen aronyanın dış pazarlara zorlanmadan satılabileceğini belirten Morkart, ülkemizin aronya için stres altında üretim yapılan yegane coğrafya olduğunu ifade ediyor. Morkart, stres altında yetiştirilen üzümsü meyvelerin antioksidan ve kalite bakımından diğer bölgelerde üretilenlerden çok daha üstün olduğunu söylüyor.
"ÜRETMEK KADAR PAZARLAMAK DA ÖNEMLİ"
Yeşilçam Organik Kurucusu Hamza Kahraman ise Düzce'de aronya ve Maviyemiş (Yabanmersini) üretimi yapıyor. Sağlık personeli olarak görev yapan Kahraman, aronyanın antioksidan özelliklerine duyduğu ilgi üzerine Kasım 2021'de fidanlarını toprakla buluşturdu. Aronya yetiştiriciliğinde dikim sıklığına ve verime değinen Kahraman, bir dekarlık alana yaklaşık 250-300 fidan dikilebildiğini, uygun bakım koşullarında ise dekardan ortalama 1.000-1.200 kilogram ürün alınabildiğini söylüyor. Ticari ölçekte ürün almaya ilişkin de bilgi veren Kahraman, "Aronyada ticari gelir genellikle üçüncü yıldan itibaren başlıyor. Verim, bitkinin yaşına ve bakım koşullarına göre artıyor. Bu süreçte doğru bakım ve sabırlı olmak büyük önem taşıyor" diye konuşuyor. Bir dekar aronya bahçesi kurmanın maliyetinin fidan, sulama sistemi, arazi hazırlığı ve işçilik gibi giderlere göre değiştiğini belirten Kahraman, yatırım yapmayı düşünenlerin yalnızca ilk kurulum giderlerini değil, sonraki yıllarda ortaya çıkacak bakım masraflarını da hesaba katması gerektiğini söylüyor. Aronyanın Türkiye'de önemli bir gelişme potansiyeli taşıdığını düşünen Kahraman, ürünün tanıtımının ve tüketiciye ulaştırılmasının üretim kadar önemli olduğunu da sözlerine ekliyor. Kendi satış faaliyetlerini Instagram üzerinden yürüttüklerini belirten Kahraman, sosyal medya aracılığıyla hem ürünlerini tüketiciye ulaştırdıklarını hem de aronya hakkında bilgi paylaştıklarını ifade ediyor. Kahraman, yatırımcılara üretime başlamadan önce pazar araştırması yapmalarını ve satış kanallarını belirlemelerini öneriyor. Aronya hasadının Türkiye'de genellikle ağustos ayının sonunda başladığını ve ekim ayına kadar devam ettiğini belirten Kahraman, hasat döneminin hava koşullarına ve meyvenin olgunlaşmasına göre değişebildiğini söylüyor.
"SAĞLIKLI BİR MEYVE"
Bir aracı olmadan, ürünleri tüketicilere direkt kendilerinin ulaştırdığını aktaran Kahraman, sosyal medyanın küçük üreticiler için önemli bir fırsat olduğunun altını çiziyor. İlerleyen yıllarda aronya üretiminin ve pazarının gelişerek daha geniş kitlelere ulaşmasını önemli bir fırsat olarak gördüğünü söyleyen Kahraman, önümüzdeki beş yılda aronyanın daha fazla tanınacağını ve tüketiminin artacağını savunuyor. Aronyanın yalnızca taze meyve olarak değil, farklı ürünler halinde de tüketiciye sunulması gerektiğini ifade eden Kahraman, "Taze meyve dışında meyve suyu, çay ve kurutulmuş meyve gibi farklı ürünlerle de tüketiciye sunulması gerektiğine inanıyorum. Bu alanların gelişmesi, aronyanın daha geniş kitleler tarafından tanınmasını ve daha kolay ulaşılabilir olmasını sağlayabilir" diyor. Kahraman, aronyanın özellikle antosiyaninler ve polifenoller bakımından zengin bir meyve olduğunun altını çiziyor.
Aylin KALAFATOĞLU / Dr. Aronia Kurucusu
"Sertifikalı aronya fidanları tercih edilmeli"
Kendi öz sermayemiz olan 100 bin dolarlık yatırım ile markamızı kurduk. Zamanla işimiz ve hedeflerimiz büyüdü. Yatırım yaptığımız rakam da arttı. Dünyanın antioksidan oranı en yüksek sağlık ve şifa kaynağı süper meyvesi olarak kabul edilen aronya ile tanıştığımız için çok şanslıyız. Ar-Ge çalışmalarına yaparak sektöre yenilikçi ve inovatif ürünler kazandırdık. Önceliğimiz aronya yetiştiriciliği konusunda A'dan Z'ye bir hizmet sunmak. "Dikimden hasada, hasattan sofraya" sloganımız ile kaliteli bir bahçe kurma amacındayız. Bu hedefe ulaşmak için yatırımcı seçimine büyük önem veriyor ve aronya yetiştiriciliği için uygun toprak analizlerine sahip alanlarda çalışmak için özenle seçilmiş yatırımcılarla iş birliği yapıyoruz. Kurduğumuz bahçelerde, eğitim, danışmanlık ve bitki besin maddesi desteği gibi unsurları eksik etmeden yatırımcılarımızın yanında oluyoruz. Şu anda yaklaşık 50'den fazla çiftçiye danışmanlık hizmeti veriyor, her yıl yüzde 300 oranında üretimi artırarak yüzlerce müşterimize ürünlerimizi ulaştırıyoruz. Bahçe kurulumunda ihtiyaç duyduğumuz fidanları yurtdışından ithal ediyoruz. Fidanlarımızın organik sertifikalı, Avrupa Birliği fidan pasaportuna sahip ve uluslararası lisanslı olması, mağduriyet yaşanmadan başarılı bir başlangıç yapmamıza olanak sağlıyor. Makinalı dikim uygulamalarını da kullanarak dikim sırasındaki kalitemizi yüksek tutuyoruz. Bu, eleman maliyetini düşürmemize ve kısa sürede ekonomik ve kaliteli bahçeler kurmamıza olanak tanıyor. Bahçe kurulumuyla ilgili toprak analizleri gibi çalışmaları da destekliyor ve yatırımcılarımıza gerekli bilgileri sağlıyoruz.
Aronya yetiştiriciliğinde altın kurallar
Aronya meyvesini en doğru ve kaliteli şekilde yetiştirmek için doğru adımların atılması gerektiğini söyleyen Dr. Aronia Kurucusu Aylin Kalafatoğlu, "Aronya yetiştiriciliği dikkat ve özen gerektiren bir süreç. Doğru adımlar atılarak hem yüksek verim elde edilir hem de meyvenin sağlık faydaları en üst düzeye çıkarılabilir. En başından başlarsak, bahçe kurulumunda toprağın kireç oranı tek başına belirleyici bir faktör değildir. Kireç oranını takip eden diğer makro ve mikro elementler de büyük önem taşır. Bahçeyi kurmadan önce toprak analizi yaptırarak pH, izelementleri ve organik madde miktarını belirlenmelidir. Toprak analizi olmayan bir bahçede asla aronya yetiştirilmemelidir, zira toprak analizi meyvenin kalitesini ve verimliliğini göstereceği için çok önemli bir adımdır" diyor. Kalafatoğlu, aronyanın galicjanka çeşidi peyzaj mimaride kullanılan bir çeşit odluğunu söyleyerek, aronya yetiştiriciliğinde Viking ve Nero çeşitleri tercih edilmesi gerektiğini söylüyor. Bahçede tek çeşit dikim yapılması gerektiğini de hatırlatan Kalafatoğlu, "Toprak hazırlığı dikkatle yapılmalı, dikim aralıkları (sıra üstü, sıra arası) özenle hesaplanmalıdır. Bir dönüme 350-400 adet fidan dikimi gelir dengesi oluşturulmalıdır. Sağlıklı, hastalıksız ve sertifikalı aronya fidanları tercih edilmelidir. Fidanlar arasında yeterli aralık bırakmak, hasat döneminde meyve toplamak için faydalı olacaktır. Bitki zararlılarına karşı düzenli kontrol yapılmalı ve gerekli önlemler alınmalıdır. Normal şartlarda aronyanın zararlısı yoktur. Organik gübreler tercih edilmelidir. Yanlış toprak türü, iklim seçimi, yetersiz sulama ve soğuklama bitkilerin verimliliğini olumsuz etkileyebilir. Toprak analizine göre uygun gübreleme yapılmalıdır. Yanlış toprak türü veya iklim seçimi, bitkilerin verimliliğini olumsuz etkileyebilir. Aronya yetiştiriciliği diğer meyvelere göre daha fazla sabır ve özen gerektiriyor. Erken hasadı söz konusu değil" diyor.
