MERVE YILMAZ GERGİN / Bir zamanlar yalnızca profesyonel sporcuların ve vücut geliştirme meraklılarının kullandığı protein tozları, bugün çok daha geniş bir tüketici kitlesine ulaşmış durumda. Günümüzde sağlıklı yaşam trendinin yükselişi, fitness kültürünün yaygınlaşması ve son dönemlerde hızla artan zayıflama iğnesi kullanımı da protein desteğine olan talebi dolaylı olarak etkiliyor. Uzmanlar, iştahı baskılayarak hızlı kilo kaybına yol açan bu tedaviler sırasında kas kaybı ve protein yetersizliği riskine dikkat çekerken, tüketiciler de protein takviyelerine yöneliyor. Bu eğilim, sporcu gıdaları pazarını yalnızca protein tozlarından ibaret olmaktan çıkartarak çok daha geniş bir ekosisteme dönüştürmüş durumda. Bugün markalar proteinli sütlerden yoğurtlara, protein barlardan hazır içeceklere, kolajen desteklerinden bitkisel protein ürünlerine kadar uzanan geniş bir ürün yelpazesini piyasaya sunuyor. Artan bu talep sektörü de sürekli büyütüyor. Her yıl yeni markaların giriş yaptığı pazarda özellikle yerli üreticiler öne çıkarken, Türkiye'de hammadde üretimine yapılan yatırımların artması sektörün rekabet gücünü destekliyor. Sektör temsilcileri, büyümenin önümüzdeki yıllarda da devam edeceğini ve kaliteli üretim yapan firmalar için pazarda hala önemli fırsatlar bulunduğunu vurguluyor.
YERLİ MARKALARIN YÜKSELİŞİ
Gıda takviyeleri sektöründe faaliyet gösteren Supra Protein, son yıllarda özellikle kolajen ürünleriyle dikkat çeken yerli markalar arasında yer alıyor. Temelleri 2015 yılında atılan şirket, ilk yıllarında ürün geliştirme, teknik destek ve kolajen hammaddesi tedariki alanlarında faaliyet gösterirken, 2018 yılında kendi markasıyla tüketici pazarına giriş yapmış durumda. Şirket, kolajen takviyelerinin yanı sıra Omega-3 balık yağı, vitaminler, magnezyum ve kreatin ürünleriyle faaliyet gösteriyor. GMP ve ISO sertifikalarına sahip, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından onaylanan tesislerde üretim yaptırıyor. Satışlarının yüzde 80'den fazlasını online kanallardan gerçekleştiren marka, BEK Ecza Deposu iş birliği sayesinde ürünleri Türkiye genelinde 7 bin 500'den fazla eczanede yer alıyor. Supra Protein, Birleşik Arap Emirlikleri başta olmak üzere Gürcistan, Rusya gibi birçok ülkeye ihracat gerçekleştiriyor. Afrika pazarında da faaliyet gösteren şirket, önümüzdeki dönemde bitkisel protein ve vegan ürün kategorilerinde de büyümeyi hedefliyor. Türkiye'de sporcu gıdaları sektörünün son yıllarda önemli bir değişim geçirdiğini belirten Supra Protein Yönetici Ortağı Kenan Bayar, özellikle yerli markaların yükselişine dikkat çekerek, "Bilindik global markaların fiyatlarının astronomik seviyelere çıkmasıyla birlikte piyasada sürekli yeni yerli markalar türediğini görüyoruz. Aralarında gerçekten çok iyi iş çıkaran, kaliteli rakiplerimiz var ama ne yazık ki hepsi için aynısını söyleyemem. Tüketicilerin mutlaka firmanın arka planını ve ürün içeriklerini sorgulaması gerekiyor" diyor.
Sektörün büyümeye devam ettiğini ifade eden Bayar, önümüzdeki dönemde kalite odaklı bir dönüşüm yaşanacağını söylüyor. Bayar'a göre kaliteyi tutturamayan markalar havlu atacak. İşini doğru yapanlar ise daha da güçlenecek. Bu durum ülkemiz ve ihracat hedefleri adına çok olumlu bir gelişme. Ayrıca sosyal medyanın yaygınlaşması ve işinin uzmanlarının doğru yönlendirmesiyle sporcular da artık çok bilinçli. Bayar, 10 sene önceki takviye pazarına kıyasla çok daha ileride bir noktada olduğumuzu söylüyor. Kolajen proteinin sporcular açısından önemli avantajlar sunduğunu da vurgulayan Bayar, "Çok çeşitli protein türleri var. Sporcular genellikle süt kaynaklı olan WHEY proteinini tercih etse de bitkisel (soya, bezelye vb.) başta olmak üzere pek çok kaynak mevcut. Bizim odaklandığımız kategori ise Kolajen Proteini. Kolajen, hayvanların bağ dokularından ayrıştırılarak elde edilen çok değerli bir protein türü. WHEY proteinine göre vücutta farklı işlevleri var; özellikle eklem ve bağ dokularını güçlendirerek sporcu sakatlıklarının önüne geçilmesi açısından çok kritik. Bu nedenle WHEY ile rekabet etmekten ziyade, bu iki proteinin kombine edilerek birlikte tüketilmesini öneriyoruz" diyor.
HAMMADDE İTHALATI AZALDI
Protein ve takviye pazarının büyümesini sürdürdüğünü söyleyen Bayar, özellikle yerli üreticilerin son dönemde avantaj kazandığını belirtiyor. Son yıllarda ithal ürünlerdeki yüksek fiyatlamalar nedeniyle tüketicilerin hızlıca yerli alternatiflere yöneldiğini belirten Bayar, kendi üretimleri olan kolajen proteininde reel olarak yüzde 15 civarında istikrarlı bir büyüme söz konusu olduğunu belirtiyor. Hammadde tarafında da önemli gelişmeler yaşandığını ifade eden Bayar, "Son yıllarda sevindirici bir şekilde Türkiye'de de nitelikli hammadde üretimi başladı. Biz de kolajen proteini ürünlerimizde memnuniyetle yerli üreticilerle çalışmaya başladık. Eskiden yüzde 100 ithal hammadde kullanırken, bu oran artık yüzde 20'lere kadar geriledi. Yani üretimimizin yüzde 80'ini yerli kaynaklarla yapıyoruz ve standartlarımızı en üst seviyede koruyoruz. Ülkemizde kolajen üretimine gerçekten çok büyük yatırımlar yapıldı, artık dünyaya ihracat yapan bir konuma geldik. Ancak balık kolajeni gibi spesifik türlerde iç üretim henüz yeterli seviyede olmadığı için o grupta şimdilik ithal hammadde ağırlığını koruyor" diye konuşuyor.
Tüketicilerin ürün seçerken yalnızca fiyat odaklı davranmaması gerekiyor. Sadece ambalajdaki toplam protein oranına bakmak yetmiyor. O proteinin hidrolize mi olduğu, yoksa emilimi düşük ve içeriği zayıf konsantre bir formda mı olduğu çok önemli detaylar. Tüketiciler etiket okumayı alışkanlık haline getirmeli ve sırf ucuz diye etkisi düşük, kaynağı belirsiz ürünleri almamalı. Bu noktada bilinen, şeffaf markalardan şaşmamak en garantili yol. Ayrıca sahte veya tarihi geçmiş ürün riskine karşı, satın alımların mutlaka markanın kendi resmi sitesinden veya yetkili satıcılardan yapılmasına dikkat edilmeli. Önümüzdeki dönemde özellikle bitkisel proteinler ve vegan çözümlere yatırım yapacaklarını söyleyen Bayar, "Sporcu ürünleri kategorisinde, özellikle protein tozu tarafında devreye alacağımız yeni ürün planlarımız var. Sektördeki trendleri de yakından takip ederek bitkisel proteinler, özellikle vegan çözümler üzerinde çalışıyoruz. Bu yeni ürün gruplarının da piyasaya sürülmesiyle birlikte satışlarımızda yüzde 20'nin üzerinde bir hacim artışı hedefliyoruz" diyor.
BİNİN ÜZERİNDE SATIŞ NOKTASINA SAHİP
2016 yılında faaliyetlerine başlayan Protein Ocean, sporcu gıdaları sektöründe kısa sürede satış-pazarlama performansı, ürün çeşitliliği ve fiyat-performans dengesiyle öne çıkıyor. Firma, milli basketbol ve futbol takımlarının resmi tedarik sponsorluğunun yanı sıra çok sayıda üniversiteye, spor kulübüne ve bireysel sporcuya da destek veriyor. Protein Ocean'ın ürün gamı dokuz ana kategoriden oluşuyor. Protein, spor gıdaları, sağlık, gıda, vitamin, aksesuar, paketler, lansmana özel fırsatlar ve tüm ürünler kategorileri altında onlarca farklı ürün çeşidi bulunuyor. Sadece protein kategorisinde whey protein, whey isolate, milk protein, bitkisel protein ve kolajen gibi yaklaşık 17 farklı ürün tipi yer alıyor. Firma, protein bazlı hammaddelerini Almanya'dan tedarik ederken, ara karışımları ve reçeteleri kendi tesislerinde gerçekleştirilen Ar-Ge çalışmalarıyla geliştiriyor ve üretimini yapıyor. Amino asit tarafında ise hammaddelerin yaklaşık yarısı yurt içinden karşılanıyor. Üretim süreçlerinde uluslararası standartlarla çalıştıklarını belirten firma, ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi, ISO 22000 Gıda Güvenliği Yönetim Sistemi ve Helal sertifikalarına sahip. Ayrıca yakın dönemde sporcu gıdalarında uluslararası güven göstergelerinden biri olarak kabul edilen Informed – We Test, You Trust programına da dahil oldu. Türkiye genelinde sporcu besinleri tarafında altı, protein bar tarafında ise dokuz yetkili distribütör noktası bulunan marka, spor salonları, oteller, kafeler, benzin istasyonları ve dönemsel olarak zincir marketler dahil olmak üzere binin üzerinde noktada tüketiciye ulaşıyor.
"PAZARDA 40 CİVARINDA MARKA VAR"
Sektörün mevcut durumuna ilişkin değerlendirmelerde bulunan Protein Ocean Saha Operasyonları ve Etkinlikler Yöneticisi Mustafa Alanbay, "Türkiye'de sporcu gıdaları sektörü hala birçok gelişmiş ülkeye kıyasla nispeten küçük bir pazar olsa da her geçen yıl büyümesini sürdürüyor. Özellikle fitness salonlarına olan ilginin artması, sağlıklı yaşam bilincinin yaygınlaşması ve sporun günlük hayatın bir parçası haline gelmesiyle birlikte sektör yeni tüketiciler kazanıyor" diyor. Önceden sporcu besinlerinin daha çok belirli bir sporcu kitlesine hitap ederken, bugün çok daha geniş bir kullanıcı kitlesi tarafından tercih edildiğini söyleyen Alanbay, Türkiye'de yaklaşık 40 civarında sporcu besini markasının bulunduğu belirtiyor. Tüketicilerin ürün seçerken daha dikkatli davranmaları gerektiğini de vurgulayan Alanbay, ürünlerin üretim yerlerini, kalite belgelerini, sertifikalarını ve güvenilirlik göstergelerini mutlaka incelemeleri gerektiğini söylüyor. Sporcu gıdaları pazarında protein tozlarının hala en bilinen ürün grubu olduğunu belirten Alanbay, son yıllarda farklı kategorilerin de öne çıktığını sözlerine ekliyor. Protein tozları dışında kreatin, pre-workout ürünleri, çeşitli vitamin ve mineral destekleri, karbonhidrat ürünleri ve aminoasit bazlı takviyeler de öne çıkıyor. Alanbay, protein tozlarıyla ilgili yanlış bilinen konuları şöyle anlatıyor: "Protein tozlarıyla ilgili en yaygın yanlış anlaşılmalardan biri, bu ürünlerin anabolik steroidler veya performans artırıcı ilaçlarla karıştırılmasıdır. Oysa bunlar tamamen farklı ürün gruplarıdır. Protein tozları temel olarak süt kaynaklı proteinlerden, en yaygın olarak da peynir altı suyundan (whey protein) elde edilir. Bir diğer yanlış algı ise protein tozlarının öğün yerine geçtiğinin düşünülmesidir. Protein tozları normal beslenmenin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır. Öncelikli hedef her zaman günlük protein ihtiyacını doğal gıdalardan karşılamaktır. Ancak yoğun yaşam temposunda veya yeterli protein tüketilemeyen durumlarda protein tozları pratik bir destek sağlayabilir." Şirketin gelecek dönem hedeflerine ilişkin bilgi veren Alanbay, sürdürülebilir büyümenin öncelikli hedef olduğunu söylüyor. 2026 ve sonrasında temel hedeflerinin, ürün kalitesinden ve tüketici memnuniyetinden ödün vermeden sürdürülebilir büyümeyi devam ettirmek olduğunu söyleyerek, "Türkiye'deki lider sporcu gıdaları markalarından biri olarak konumumuzu güçlendirirken, uluslararası pazarlardaki varlığımızı da artırmayı hedefliyoruz" diyor.
Şirket, önümüzdeki dönemde yeni ürün geliştirme, ihracat faaliyetleri, uluslararası kalite sertifikasyonları ve üretim kapasitesine yönelik yatırımlar ile de öne çıkmayı planlıyor. Sporcu gıdaları sektörünün gelişimine paralel olarak daha fazla tüketiciye ulaşmayı ve markanın global ölçekte daha görünür hale getirilmesi amaçlanıyor. 2026 yılının hem üretim hem satış tarafında büyüme yılı olacağını ifade eden Alanbay, yatırımların devam edeceğini belirtiyor. Sektöre yatırım yapmak isteyen girişimcilere de mesaj veren Alanbay, "Sporcu gıdaları sektörü, ürünü ve tüketiciyi gerçekten tanımayı gerektiren bir alan. Bu işe girecek kişinin hammaddeleri tanıması, ürünlerin nasıl çalıştığını bilmesi, mümkünse spor kültürünün içinden gelmesi ve doğru ekibi kurması gerekiyor. Çünkü bu sektör tek kişinin değil, iyi organize edilmiş bir ekibin başarısıyla büyüyebiliyor" diyor.
Nazlı AYDIN / Medipol Acıbadem Bölge Hastanesi, Diyetisyen
"Takviyeler pratik bir kurtarıcı"
Düzenli ve yoğun egzersiz programı olan, gün içindeki koşturmacada bir öğünü atlamak zorunda kalan ve o öğündeki protein açığını gıdayla kapatamayan bireylerde takviyeler pratik birer kurtarıcıdır. Ayrıca katı gıda tüketimini zorlaştıran mide-bağırsak operasyonları sonrasında, iştahsızlığın eşlik ettiği bazı klinik tablolarda veya beslenme yetersizliği yaşayan ileri yaş grubundaki bireylerde kas kütlesini korumak amacıyla fayda sağlanabilir. Bilimsel veriler, böbrek ve karaciğer fonksiyonları tamamen sağlıklı olan bireylerde, makul sınırlar dahilindeki yüksek protein tüketiminin bu organlara doğrudan zarar vermediğini göstermektedir. Vücut, protein metabolizması sonucu oluşan azotu filtreleyip üre olarak uzaklaştırabilmektedir. Ayrıca protein tüketiminin kemikleri erittiğine dair eski inanışların aksine, yeterli protein alımı kemik yapısındaki kalsiyum tutulumunu destekler. Ancak, kişide tanı konmuş veya gizli seyreden bir böbrek rahatsızlığı (örneğin GFR değerinin 90'ın altında olması), karaciğer yetmezliği veya gut hastalığı mevcutsa durum tamamen değişir. Bu tip tablolarda yüksek protein yükü organları ciddi şekilde yorar ve hastalığı ilerletir. Bu gruptaki bireylerin protein takviyesi kullanması kesinlikle uygun değildir. Spor yapmayan ancak gün içinde alması gereken o kilogram başına bir gramlık protein alt sınırını gerçek gıdalarla tamamlayamayan bireyler, kas yıkımını (katabolizmayı) engellemek adına protein tozundan destek alabilirler. Bunun biyolojik olarak bir zararı yok. Ancak sedanter (hareketsiz) bireylerde protein ihtiyacının; bağırsak mikrobiyatasını besleyen, lif, vitamin ve mineral yönünden zengin olan renkli ve doğal besin kaynaklarından karşılanması genel sağlık için her zaman daha kıymetlidir.
