HÜLYA GENÇ SERTKAYA/ Küresel ticaretin kuralları yeniden yazılırken, Türkiye imalat sanayi ve ihracat için kritik öneme sahip yeni dönemin perdesini araladı. Daha çevreci ve sürdürülebilir yatırımların ölçümü için hazırlanan Türkiye Yeşil Taksonomisi mevzuatı, 16 sektör ve 137 ekonomik faaliyet alanını kapsayan ulusal pusula niteliği taşıyor. Düşük karbonlu ekonomiye geçişi kolaylaştırmak ve Avrupa Birliği'nin iklim değişikliği standartları ile politikalarına uyum sağlamak amacıyla hazırlanan mevzuat, hangi yatırımların çevresel açıdan sürdürülebilir olduğunu belirlemede yol gösterici olacak. Küresel yeşil finansman piyasasının büyüklüğünün 4.4 trilyon dolara ulaştığı, önümüzdeki yıllarda yıllık ortalama yüzde 8-9 bandında bir büyüme oranıyla 2035'e kadar 10 trilyon doların çok üzerine çıkmasının beklendiği bir dönemde hayata geçirilen yeni düzenleme, sanayicilerin uluslararası yeşil finansmandan daha fazla pay alabilmesine olanak sağlarken aynı zamanda piyasada şeffaflığı artırarak "yeşile boyama" (greenwashing) riskini engelleyen ortak bir dil değerlendirme kriterleri de sunacak.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından hazırlanan Türkiye Yeşil Taksonomisi Yönetmeliği 24 Eylül'de Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Düşük karbonlu ekonomiye geçişi kolaylaştırmak ve AB'nin iklim değişikliği standartları ile politikalarına uyum sağlamak amacıyla hazırlanan ulusal Yeşil Taksonomi mevzuatı, 16 sektör 137 ekonomik faaliyet alanını kapsıyor. Süreçte öncelikle AB Taksonomisi'nde yer alan ekonomik faaliyetlerle başlandı ancak AB Taksonomisi'nden farklı olarak Türkiye Yeşil Taksonomisi'ne ülke yapısı gereği kritik önem taşıyan tarım ve turizm sektörleri de dahil edildi. İlerleyen aşamalarda eklenecek sektör ve ekonomik faaliyetler, Teknik Uzman Grubu ve Türkiye Taksonomi Komitesi çalışmaları ile belirlenecek. Teknik Tarama Kriterleri İklim Değişikliği Başkanlığı'nın resmi web sayfasından duyurulacak.
TAKSONOMİYE UYUM İÇİN ÜÇ GENEL ŞART
Yönetmelik kapsamında ekonomik faaliyetler için; sera gazı emisyonlarının azaltımı, iklim değişikliğine uyum, su ve deniz kaynaklarının sürdürülebilir kullanımı ve korunması, döngüsel ekonomiye geçiş, kirliliğin önlenmesi ve kontrolü, biyoçeşitliliğin ve ekosistemlerin korunması ile restorasyonu olmak üzere altı çevresel hedef belirlendi. Yönetmeliğe göre bir ekonomik faaliyetin 'Yeşil Taksonomiye Uyumlu' olarak nitelendirilebilmesi için "Önemli Katkı", "Önemli Zarar Vermeme" ve "Asgari Sosyal Koruma" olarak başlıklandırılan üç şartı eşzamanlı sağlaması gerekecek. "Önemli Katkı" ilkesine göre yönetmelikte belirlenen altı çevresel hedeften en az birine önemli ölçüde katkı sağlanacak. "Önemli Zarar Vermeme" ilkesine göre diğer çevresel hedeflerinin hiçbirine önemli ölçüde zarar verilmemesi gerekecek. "Asgari Sosyal Koruma" ilkesine göre ise asgari sosyal koruma önlemlerine ve standartlarına tam uyum sağlanacak.
FİNANS SEKTÖRÜ İÇİN ZORUNLU RAPORLAMA
Daha çevreci ve sürdürülebilir yatırımların ölçümü için hazırlanan mevzuata göre, raporlama süreci reel sektör ve finans sektörü için ikili bir yapıda olacak. Reel sektörün raporlama usul ve esasları, İklim Değişikliği Başkanlığı, finans sektörünün raporlama usul ve esasları, raporlama şablonları SPK, BDDK ve SEDDK tarafından belirlenecek. Reel sektör için gönüllü raporlamada yasal zorunluluk olmayacak. Ancak bankalardan ve finans kuruluşlarından yeşil finansman talep eden şirketlerden raporlama talep edilebilecek. Finans sektörü için zorunlu raporlama uygulaması kapsamında finans sektörü 1 Ocak 2029'dan itibaren raporlama yapmakla yükümlü olacak.
İstanbul Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ali Hepşen, uluslararası yatırımcı açısından temel sorunlardan birinin hangi yatırımın gerçekten "yeşil" olduğunun ortak ve ölçülebilir kriterlerle ortaya konulması olduğunu belirterek, "Türkiye Yeşil Taksonomisi'nin bu konuda ortak bir dil oluşturduğunun altını çiziyor. "Yeşil Taksonomi" mevzuatının yabancı yeşil fonların Türkiye'ye bakışını olumlu etkilemesini beklediğini söyleyen Hepşen, "Fakat yönetmeliğin çıkması tek başına sermaye girişini sağlamaz. Uygulamanın, raporlamanın ve doğrulamanın güvenilirliği belirleyici olacak. Türkiye'nin AB ile ekonomik entegrasyonu düşünüldüğünde uluslararası standartlarla karşılaştırılabilir bir yapı kurabilmemiz ayrıca önemli" diyor.
ÇEVRE DOSTU SÖYLEMİNDEN TEKNİK KRİTERLERE
"Bugüne kadar "yeşil", "sürdürülebilir" veya "çevre dostu" ifadelerinin zaman zaman oldukça geniş kullanılabildiğine dikkat çeken Hepşen, Taksonomi'nin bunun karşısına teknik tarama kriterlerini, ölçülebilir göstergeleri ve doğrulamayı koyduğuna işaret ediyor. Hepşen, "Bir faaliyetin çevresel hedeflerden birine katkı sağlaması da tek başına yeterli değil; diğer çevresel hedeflere önemli zarar vermemesi ve asgari sosyal koruma şartlarını da karşılaması gerekiyor. Sermaye tahsisi açısından bu önemli. Banka da yatırımcı da hangi faaliyeti neden yeşil olarak finanse ettiğini daha somut biçimde görebilecek" şeklinde konuşuyor.
DÖNÜŞÜME GERÇEK YATIRIM YAPAN KAZANACAK
Kocaeli Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı Ayhan Zeytinoğlu da yönetmeliğin sunduğu ortak çerçevenin, şirketlerin çevresel performansını daha ölçülebilir ve karşılaştırılabilir hale getirerek yeşil aklama riskinin azaltılmasına katkıda bulunacağı görüşünde. Yeşil aklama riskinin bir yönetmelikle tamamen ortadan kaldırılamayacağını dile getiren Zeytinoğlu, "Teknik tarama kriterlerinin açık ve uygulanabilir olması, verilerin güvenilir biçimde hazırlanması ve doğrulama süreçlerinin etkin işlemesi gerekir. Bunlar sağlandığında hem yatırımcı güveni artacak hem de yeşil dönüşüme gerçek anlamda kaynak ayıran Türk sanayicisinin yatırımları finans piyasalarında ve uluslararası pazarlarda daha görünür hale gelecektir" diyor.
Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı Mustafa Gültepe ise, yeşil aklama riskinin azaltılmasının, dönüşüme gerçekten yatırım yapan ihracatçıların emeğinin ve maliyetinin karşılığını alabilmesi açısından önemli olduğunu vurguluyor. Ortak kriterlerin, çevresel iddiaların hangi verilere dayandığını daha görünür hale getirerek firmalar arasında daha sağlıklı bir karşılaştırma yapılmasını sağlayabileceğini dile getiriyor. Gültepe, şunları söylüyor: "Bununla birlikte hiçbir düzenleme yeşil aklama riskini tek başına tamamen ortadan kaldıramaz. Güvenilir veri, etkin doğrulama ve tutarlı uygulama belirleyici olacaktır. Beklentimiz, bu sistemin sürdürülebilirlik performansını belgeleyen ihracatçılarımızın uluslararası alıcılar ve yatırımcılar nezdindeki güvenini güçlendirmesidir."
"ŞİRKET RİSK PRİMLERİ ETKİLENİR
Peki mevzuatla birlikte; Taksonomi uyumu yüksek şirketlerin finansman maliyetlerinde somut bir düşüş bekleniyor mu? Bu durum, Türkiye'nin genel kredi risk primine veya şirketlerin dış borçlanma koşullarına nasıl yansır?
Prof. Dr. Hepşen, şirket bazında böyle bir ayrışmanın zaman içinde görülebileceğine dikkat çekiyor. Taksonomi uyumu yüksek, emisyon verisini ölçebilen ve dönüşüm planını ortaya koyabilen şirketlerin sürdürülebilirlik bağlantılı kredilere, yeşil tahvillere ve uluslararası fonlara daha rahat erişebileceğini vurgulayan Hepşen, bunun da finansman maliyetinde göreli bir avantaj yaratabileceğini belirtiyor. Türkiye'nin CDS'inin çok daha geniş bir makroekonomik ve jeopolitik risk seti tarafından belirlendiğine işaret eden Hepşen, "Taksonominin doğrudan CDS düşüreceğini söylemek fazla iddialı olur. Etkisini önce şirketlerin risk primi ve dış borçlanma koşullarında aramak daha doğru" ifadelerini kullanıyor.
Gübre Üreticileri İthalatçıları ve İhracatçıları Derneği (GUİD) Genel Sekreteri Rafet Uygur ise, finansmana erişimde iki farklı şirket grubu oluşabileceğine dikkat çekiyor. Gelecekte taksonomi uyumlu şirketlerin yeşil finansmanda daha avantajlı olacağını ifade eden Uygur, uyumsuz şirketlerin daha pahalı ve sınırlı finansmana ulaşabileceğini belirtiyor. Uygur, "Bu düzenleme bugün doğrudan bir 'gübre kullanımını sınırlama yönetmeliği' olmaktan çok, gelecekte hangi tarımsal ve gübre yatırımlarının 'yeşil/sürdürülebilir yatırım' kabul edilerek finansmana erişebileceğini belirleyecek bir altyapı oluşturuyor. Dolayısıyla sektör açısından etkisi yalnızca çevre mevzuatı olarak okunmamalı. Banka kredileri, yatırım finansmanı, yeşil finansman, üretim teknolojileri, karbon ayak izi, su kullanımı, döngüsel ekonomi ve şirketlerin yatırım kararlarıyla doğrudan ilişkili hale gelebilir" diyor.
"SERMAYENİN MALİYETİ KADAR NİTELİĞİ DE ÖNEMLİ"
Entegre Raporlama Derneği Türkiye (ERTA)-Kurucu Yönetim Kurulu Başkanı, Yıldız Teknik Üniversitesi (YTÜ) Finans, Kurumsal Yönetim ve Sürdürülebilirlik Merkezi (CFGS) Kurucu Direktörü Prof. Dr. Güler Aras, Taksonomi uyumunun şirketlerin finansman maliyetlerini otomatik olarak düşüreceği beklentisine temkinli yaklaşmak gerektiğini vurguluyor. Sermayenin maliyeti kadar niteliğinin de önemli olduğunu dile getiren Aras, "Fakat burada daha stratejik bir kazanım olduğunu hatırlatmak lazım. O da finansmana erişimin niteliğinin değişmesi. Güçlü bir geçiş planına sahip olan şirketler yeşil tahvil ve kredi piyasalarına, daha geniş yatırımcı tabanına erişebilir, daha uzun vadeli finansman sağlayabilir.
Bu nedenle etkiyi yalnızca birkaç baz puanlık faiz avantajıyla ölçmemek lazım. Dönüşüm yatırımlarının daha uzun vadeli, nitelikli ve büyük ölçekli sermaye kaynakları ile buluşmasını sağlamak temel odak olmalı" diye konuşuyor.
SKDM MALİYETLERİNİ AZALTACAK BİR ALTYAPI
Türkiye Yeşil Taksonomisi, SKDM'ye karşı "koruma kalkanı" olarak değil, "dönüşüm aracı" olarak görülüyor. SKDM'nin 1 Ocak 2026 itibarıyla kesin uygulama dönemine geçtiğine dikkat çeken Prof. Dr. Ali Hepşen, demir-çelik, alüminyum, çimento ve gübre gibi Türkiye açısından önemli sektörlerde karbon yoğunluğunun giderek daha fazla maliyet unsuruna dönüştüğünü vurguluyor. Hepşen, "Taksonomi, dönüşüm yatırımlarının hangileri olduğunu belirleyerek finansmanın bu alanlara yönelmesini kolaylaştırabilir. Ben bunu doğrudan bir 'koruma kalkanı' olarak değil, şirketlerin SKDM maliyetlerini azaltacak yatırımlara daha sistematik biçimde hazırlanmasını sağlayan bir altyapı olarak görüyorum. Verimlilik tarafı da burada devreye giriyor. Daha az enerji ve kaynak kullanarak aynı çıktıyı üretmek yalnızca çevresel değil, doğrudan rekabetçilik meselesi" ifadelerini kullanıyor.
ERTA-Kurucu Yönetim Kurulu Başkanı, aynı zamanda CFGS Kurucu Direktörü Prof. Dr. Güler Aras ise taksonomiyi sanayinin yeni rekabet koşullarına hazırlanmasını sağlayacak bir "yatırım pusulası" olarak görmek gerektiğini söylüyor.
Aras, "Türkiye'nin ihracatının yüzde 43'ünün AB'ye yapıldığı düşünüldüğünde, Avrupa'nın iklim politikaları bizim için yalnızca çevresel bir gündem değil, doğrudan pazara erişim ve rekabet gücünün belirleyicisi. SKDM'nin mali yükümlülük döneminin başlamasıyla demir-çelik, alüminyum, çimento ve gübre gibi karbon yoğun sektörlerde dönüşüm daha da kritik hale geliyor" diyor.
SINIFLANDIRMADAN YATIRIMA
Prof. Dr. Aras'a göre, Türkiye Yeşil Taksonomisi'nin başarısını kaç faaliyetin "yeşil" olarak sınıflandırıldığıyla veya kaç şirketin raporlama yaptığıyla ölçersek dönüştürücü potansiyelini kaçırmış oluruz. Asıl bakılması gereken, şirketlerin yatırım planlarının nasıl değiştiği, finans kuruluşlarının sermaye tahsisinde dönüşümü ne ölçüde dikkate aldığı ve uluslararası sermayenin Türkiye'de yatırım yapılabilir projelerle ne ölçüde buluştuğu olmalı.
Aras, sözlerini şöyle sürdürüyor: "Taksonomi'yi yıllarca anlatım kolaylığı nedeniyle faaliyetlerin ne kadar yeşil olduğunu söyleyen bir sözlük olarak tanımladık. Bu aşamada ise hangi faaliyetin yeşil olduğunu söyleyen bir sözlükten çok daha fazlası; Türkiye'nin hangi dönüşümü, hangi yatırımlarla ve hangi sermayeyle gerçekleştireceğini gösteren ortak bir ekonomik dile dönüşmeli.
Çünkü önümüzdeki dönemde belirleyici olan sınıflandırmanın kendisi değil, harekete geçirdiği yatırım olacak. Türkiye için asıl fırsat, Yeşil Taksonomi'yi bir uyum aracının ötesine taşıyarak üretimi, yatırımı ve finansmanı aynı hedefte buluşturmak ve yeşil dönüşümü ülkenin rekabet gücünü artıran yeni bir ekonomik büyüme alanına dönüştürebilmek. Uygulamayı ilgili taraflara ivedi bir şekilde anlatmayı ve uyum için gerekli desteği sağlamayı da ihmal etmemek gerekir."
"KARBON MALİYETLERİ GİDEREK ÖNEM KAZANIYOR"
Türkiye Çelik Üreticileri Derneği (TÇÜD) Genel Sekreteri Dr. Veysel Yayan, çelik sektörü açısından Yeşil Taksonomi ile Avrupa Birliği SKDM'sinin ve Türkiye'de kurulması planlanan Emisyon Ticaret Sistemi'nin birbirinden bağımsız düzenlemeler olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurguluyor. Yayan, AB'ye ihracat yapan çelik üreticileri açısından karbon maliyetlerinin giderek daha fazla önem kazandığı bir dönemde, Türkiye'de hangi yatırımların sürdürülebilir kabul edileceğinin ve hangi yatırımların yeşil finansmana erişebileceğinin açık ve öngörülebilir şekilde ortaya konulması gerektiğini vurguluyor.
Türkiye çelik sektörünün, yeşil dönüşüm konusunda düzenlemelerin ortaya çıkmasını beklemeden önemli adımlar attığına dikkat çeken Yayan, şunları söylüyor:
"Sektörde enerji ve malzeme verimliliğinin artırılmasına yönelik çalışmalar sürerken, mevcut durumda SKDM'nin mali yükümlülük aşamasına geçilmemiş olmasına rağmen kapsam 2 emisyonlarının azaltılması amacıyla yenilenebilir enerji yatırımları da hızla devam ediyor. Bu yatırımların taksonomi kapsamında doğru şekilde değerlendirilmesi, sektörün dönüşüm yatırımlarının finansmana erişimi açısından kritik önem taşıyor."
FİNANSMAN VE DESTEK BEKLENTİSİ
İş dünyasının taksonomi kriterlerini tam olarak hayata geçirebilmesi için kamu tarafında ek teşvik, vergi muafiyeti veya destek mekanizmaları beklentisi hakim. TİM Başkanı Gültepe, ihracatçılar açısından dönüşümün yatırım maliyeti kadar ölçüm, raporlama ve doğrulama maliyetlerinin de önem taşıdığını vurguladı. Gültepe, "Özellikle KOBİ'lerimizin bu süreçleri yönetebilecek insan kaynağına ve teknik kapasiteye erişmesi gerekiyor. Bu nedenle kamu desteklerinin yatırım ve hazırlık ihtiyaçlarını birlikte ele almasının faydalı olacağını düşünüyoruz.
Öncelikli beklentimiz; enerji ve kaynak verimliliği, temiz üretim teknolojileri, suyun yeniden kullanımı ve döngüsel üretim yatırımları için uzun vadeli, erişilebilir finansman imkânlarının geliştirilmesidir. Uygun yatırımlarda faiz desteği, garanti ve kefalet mekanizmaları ile hedefli yatırım teşvikleri değerlendirilebilir.
Ayrıca teknik danışmanlık, veri altyapısı ve doğrulama giderlerine yönelik destekler, KOBİ'lerimizin sisteme katılımını kolaylaştırabilir. Mevcut destek programları arasında koordinasyon sağlanması ve aynı verinin farklı kurumlara tekrar tekrar sunulmasının azaltılması da ihracatçı üzerindeki uygulama yükünü hafifletecektir" diye konuşuyor.
Mustafa GÜLTEPE / Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı
"Uygun yatırımlar için finansmana erişimin desteklemesini bekliyoruz"
İhracatçılarımız açısından yönetmeliğin en önemli katkısı, yeşil dönüşüm yatırımlarının değerlendirilmesinde ortak ve ölçülebilir bir çerçeve oluşturması. Firmalarımızın hangi faaliyetlerinin çevresel açıdan sürdürülebilir olduğu, bu faaliyetlerden elde ettikleri gelir ve dönüşüme ayırdıkları yatırım artık daha sistematik biçimde ortaya konulabilecek. Bunun, finansman sağlayan kuruluşların projeleri değerlendirmesini kolaylaştırmasını ve uygun yatırımların finansmana erişimini desteklemesini bekliyoruz.
Uluslararası finansmana erişimde somut bir avantaj potansiyeli görüyoruz. Çevresel performansını güvenilir verilerle gösterebilen ihracatçılarımızın, sürdürülebilir yatırımlara kaynak ayıran finans kuruluşları karşısında daha güçlü bir konuma gelmesi mümkün. Bununla birlikte yönetmelik tek başına daha düşük faiz veya daha uzun vade garantisi vermiyor. Şirketin mali yapısı, projenin niteliği ve piyasa koşulları da belirleyici olmaya devam edecek. Bizim beklentimiz, bu çerçevenin ihracatçılarımızın ihtiyaçlarına uygun finansman ürünleriyle desteklenmesidir.
İhracatta rekabet, fiyat ve kalitenin yanında üretimin çevresel performansıyla da şekilleniyor. Alıcıların tedarikçilerinden beklediği bilgiler çeşitleniyor; firmalarımızın emisyonlarını, kaynak kullanımını ve dönüşüm yatırımlarını ölçebilmesi daha fazla önem kazanıyor. Dönüşüm yatırımının finansmanını kolaylaştırabilirsek, düşük emisyonlu üretime geçişi de hızlandırabiliriz. Bu yatırımların sağlayacağı emisyon azaltımı ve verimlilik kazanımları, firmalarımızın rekabet konumunu güçlendirebilir. Bu nedenle taksonomiyi önemli bir eşik olarak görüyoruz. Başarıyı; ihracatçının yatırıma erişimi, üretim verimliliği, emisyon azaltımı ve uluslararası tedarik zincirlerindeki konumunun güçlenmesi üzerinden değerlendirmek gerekir.
Ayhan ZEYTİNOĞLU / Kocaeli Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı, İktisadi Kalkınma Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı
"Sanayiciden dönüşüm beklerken yatırım maliyeti unutulmamalı"
Türkiye Yeşil Taksonomisi Yönetmeliği'nin yürürlüğe girmesini sanayimiz açısından önemli bir adım olarak görüyorum. Yönetmelik, ekonomik faaliyetlerin çevresel açıdan sürdürülebilirliğini değerlendirmek için ortak ölçütler getiriyor. Bu çerçeve, sanayicimizin dönüşüm yatırımlarını finans kuruluşlarına güvenilir verilerle anlatmasını kolaylaştıracaktır. Çevresel katkısı teknik ölçütlerle gösterilebilen projeler, yurt dışındaki finans kuruluşları tarafından daha açık ve güvenilir biçimde değerlendirilebilir. Bunun finansman maliyetine ve vadeye somut olarak yansıması ise projenin niteliğine, şirketin mali durumuna ve piyasa koşullarına bağlı olacaktır.
İhracatçılarımızın enerji verimliliği, emisyon azaltımı ve kaynak kullanımı gibi alanlarda güvenilir veri üretmesi, uluslararası finans kuruluşlarıyla görüşmelerini güçlendirecektir. Bu nedenle firmalarımızın verilerini faaliyet bazında güvenilir biçimde ayrıştırması ve bu hazırlıklara şimdiden başlaması önemli. Öte yandan, sanayiciden dönüşüm beklerken yatırımın maliyetini de göz önünde bulundurmak zorundayız. Özellikle KOBİ'ler ile enerji yoğun sektörler için dönüşümün ilk yatırım maliyeti yüksek. Enerji verimliliği, yenilenebilir enerji, elektrifikasyon, temiz üretim ve döngüsel ekonomi yatırımlarına uzun vadeli, erişilebilir finansman sağlanmasını önemsiyoruz. Vergi ve yatırım teşviklerinin bu hedeflerle uyumlu biçimde değerlendirilmesi de dönüşümü hızlandıracaktır. Kocaeli açısından demir-çelik, kimya, otomotiv ve tedarik sanayisinde dönüşümün etkisini daha güçlü hissedeceğiz. Enerji verimliliği, düşük karbonlu üretim, malzeme verimliliği ve geri kazanım yatırımları özellikle önem kazanacak.
Volkan BOZAY / TÜRKÇİMENTO CEO'su
"Uzun vadeli ve öngörülebilir finansman kaynaklarına ihtiyaç var"
Türkiye'nin COP31'e ev sahipliği yapmaya hazırlandığı ve iklim diplomasisinde önemli bir rol üstlendiği dönemde yayımlanan Türkiye Yeşil Taksonomisi Yönetmeliği'ni, sanayimizin yeşil dönüşüm süreci açısından önemli bir adım olarak görüyoruz. Düzenlemenin, yeşil ve dijital dönüşüm yatırımlarının çerçevesini netleştirmenin yanı sıra, bu yatırımların finansmana erişimini kolaylaştıracak bir zemin oluşturmasını bekliyoruz.
Çimento üretiminin teknik gerçekliği göz önünde bulundurulduğunda, sektörün karbonsuzlaşmasının yalnızca enerji verimliliği, klinker oranının azaltılması veya alternatif hammadde kullanımıyla tamamlanması mümkün değil. Kimyasal reaksiyonlardan kaynaklanan proses emisyonlarının azaltılması için daha ileri teknolojilere ihtiyaç var. 2053 net sıfır hedeflerine ulaşabilmek ve sektörümüzün yaklaşık 30 milyar dolarlık dönüşüm yatırımını gerçekleştirebilmesini sağlamak için belirlenen yol haritasındaki adımların hızla hayata geçirilmesi gerekiyor. Aynı zamanda, teknolojik gelişmeler ve sektörün dönüşüm kapasitesi doğrultusunda bu yol haritasının düzenli olarak güncellenmesi de önem taşıyor.
Düşük karbonlu çimento formülasyonlarının yaygınlaştırılması, alternatif yakıt kullanımının artırılması, hidrojen gibi düşük karbonlu enerji kaynaklarının sisteme entegre edilmesi ve CCUS gibi teknolojilerin devreye alınması bu dönüşümün temel unsurları arasında yer alıyor. Özellikle hidrojenin yakıt olarak kullanılması ve CCUS teknolojilerinin hayata geçirilmesi gibi inovatif çözümlerin önümüzdeki dönemde sektörümüz için kritik bir rol üstlenmesi bekleniyor. Bu ölçekteki ve teknoloji yoğun yatırımların hayata geçirilebilmesi için uzun vadeli ve öngörülebilir finansman kaynaklarına ihtiyaç var.
Prof. Dr. Güler ARAS / Entegre Raporlama Derneği Türkiye (ERTA) – Kurucu Yönetim Kurulu Başkanı, YTÜ Finans, Kurumsal Yönetim ve Sürdürülebilirlik Merkezi (CFGS) Kurucu Direktörü
"Sürdürülebilir finans açısından önemli bir dönüm noktası"
Türkiye Yeşil Taksonomisi Yönetmeliği'nin yürürlüğe girmesi, sürdürülebilir finans açısından önemli bir dönüm noktası. Gerektiği gibi uygulanması halinde küresel pazarlara uyum ve yeşil finansmana daha kolay ve daha düşük maliyetli erişim olanağını kolaylaştırması açısından ciddi bir adım. Öte yandan taksonominin asıl değerini faaliyetleri "yeşil" olarak sınıflandırmanın ötesinde, dönüşüm yatırımlarının tanımlanması ve sermayenin bu alanlara yönlendirilmesi açısından değerlendirmek gerekiyor. Yanıtlanmayı bekleyen soru Türkiye'nin dönüşüm için ihtiyaç duyduğu sermayeyi hangi yatırımlara, hangi kriterlerle ve ne hızda yönlendireceği.
Türkiye iklim hedeflerini yatırım planlarına dönüştürmek, yatırım planlarını da etkin bir şekilde finansmanla buluşturarak üretim, teknoloji ve rekabet gücünde somut dönüşüme çevirmek durumunda. Bu noktada Yeşil Taksonomi önemli bir çerçeve sunuyor. Hasılatın, yatırım harcamalarının ve işletme giderlerinin taksonomiyle ilişkilendirilmesi, sürdürülebilirliği şirketlerin söylemlerinden çıkararak sermaye planlarında görünür ve somut hale getirecek. Uygulama ile birlikte "yeşil" "kahverengi" (karbon yoğun) artık daha görünür olacak.
İklim ve dönüşüm yatırımlarına yönelik finansman araçları çeşitlenirken Türkiye'ye yönelen kaynaklarda da bunun somut karşılığını görüyoruz. Taksonomi şirketlerin dönüşüm yatırımlarını daha açık tanımlamasına, finans kuruluşlarının bunları ortak kriterlerle değerlendirmesine ve uluslararası yatırımcıların Türkiye'deki projelerle ilgilenmesi için önemli bir araç. Yani, bu konudaki başarı daha fazla yabancı sermeyenin çekilmesi ve daha düşük maliyetle sermaye kaynaklarına erişim olanağı anlamına gelir. Öte yandan, sınıflandırmanın tek başına yatırım yaratma, sermaye maliyetini düşürme gücü yok.
Prof. Dr. Ali HEPŞEN / İstanbul Üniversitesi Öğretim Üyesi
"Yatırımları enerji verimliliğine ve düşük karbonlu üretime yönlendirmeli"
Taksonomi tek başına bırakılmamalı. Orta Vadeli Program'daki (OVP) yeşil dönüşüm hedefleri, kamu teşvikleri, yatırım kredileri, BDDK'nın bankacılık düzenlemeleri ve TCMB'nin kredi politikaları aynı yönde çalışmalı. Nitekim bankacılık sisteminde yeşil varlık oranına ilişkin altyapı oluşturuldu. TCMB de sürdürülebilirlik kapsamında kullandırılan bazı kredileri kredi büyüme sınırlamalarından istisna ediyor. Bir tarafta hangi yatırımın yeşil olduğunu tanımlayıp diğer tarafta finansmanı aynı şekilde fiyatlamazsak sistem eksik kalır. COP31'e giderken Türkiye açısından fırsat da burada. Taksonomiyi bir raporlama yükümlülüğü olarak değil, sanayinin dönüşümünü finanse edecek ortak bir çerçeve olarak kullanabilmek.
Türkiye Yeşil Taksonomi Yönetmeliğini çevre düzenlemesinden daha geniş okuyorum. Türkiye ihracatının çok önemli bir bölümü AB'ye gidiyor. Dolayısıyla Avrupa'nın üretim, karbon ve sürdürülebilirlik standartlarındaki değişim bizim sanayimizin yatırım kararlarını da değiştiriyor. Taksonomi yatırımı enerji verimliliğine, yenilenebilir enerjiye ve düşük karbonlu üretime yönlendirebilirse bunun enerji ithalatı ve cari denge üzerinde orta ve uzun vadede olumlu etkisi olabilir. Burada çevre politikası ile sanayi, dış ticaret ve finansman politikası birbirine bağlanıyor.
Dr. Veysel YAYAN / Türkiye Çelik Üreticileri Derneği (TÇÜD) Genel Sekreteri
"Dönüşümü hızlandıran bir araç olarak ele almalıyız"
Taksonominin, çevresel açıdan sürdürülebilir ekonomik faaliyetlerin tanımlanması ve sürdürülebilir yatırımlara finansman akışının yönlendirilmesi açısından önemli bir işlev üstlenmesini bekliyoruz. Özellikle yüksek yatırım maliyetleri gerektiren çelik sektörü açısından, bu düzenlemenin yalnızca bir raporlama mekanizması olarak değil, düşük karbonlu yatırımlara finansman sağlanmasını kolaylaştıran ve dönüşümü hızlandıran bir araç olarak ele alınması büyük önem taşıyor.
Bununla birlikte, Türkiye'nin yeşil dönüşüm politikalarının birbirini tamamlayan bir çerçevede ilerlemesi gerekiyor. İklim Kanunu sürecinin henüz tamamlanmamış olması ve buna bağlı olarak Emisyon Ticaret Sistemi mevzuatının uygulama çerçevesinin netleşmemesi, sektörler açısından birçok konunun halen belirsiz kalmasına neden oluyor. Benzer şekilde, Türkiye çelik sektörü için hazırlanması planlanan Düşük Karbonlu Yol Haritası'nın henüz yayımlanmamış olması da sektörün önümüzdeki dönemde gerçekleştirmesi gereken yatırımların ve aksiyonların planlanmasını güçleştiriyor.
Taksonominin çelik sektörü açısından gerçek anlamda bir dönüşüm aracı haline gelebilmesi için teknik kriterlerin Türkiye'nin üretim ve enerji yapısına uygun şekilde belirlenmesi, SKDM ve Emisyon Ticaret Sistemi ile uyumlu bir çerçevede uygulanması, yenilenebilir enerji ve döngüsel ekonomi yatırımlarının desteklenmesi ve yeşil finansmana erişimin kolaylaştırılması gerekiyor
Rafet UYGUR / Gübre Üreticileri İthalatçıları ve İhracatçıları Derneği (GUİD) Genel Sekreteri
"Önümüzdeki dönemin yatırım ve finansman mevzuatının başlangıcı"
Yeşil Taksonomi Yönetmeliğini, GUİD açısından riskten çok stratejik bir fırsat olarak görüyorum; ancak sektörün teknik kriterlerin hazırlanma sürecine erken dahil olması gerekir. Özellikle şu alanlarda sektör görüşü hazırlanması gerekir: "Gübre Sektörü Yeşil Taksonomi Teknik Çalışma Grubu" oluşturulması ve bu grubun; azotlu gübreler, fosfatlı gübreler, NPK, organomineral/organik gübreler, inhibitörlü ve kontrollü salınımlı gübreler, mikrobiyal gübreler, biyostimulantlar, düşük karbonlu üretim teknolojileri ve döngüsel ekonomi kaynaklı gübre hammaddelerini ayrı ayrı değerlendirmesi. Çünkü yönetmeliğin belki de en kritik maddesi, teknik kriterlerin oluşturulurken sektör yapısı, piyasa koşulları, rekabet, yatırım akışları ve finansal sistem üzerindeki etkilerin dikkate alınmasını açıkça istemesidir. Bu hüküm GUİD'in sürece aktif katılımı için oldukça güçlü bir dayanak oluşturuyor. Ben bu düzenlemeyi gübre sektörü açısından "çevre mevzuatından ziyade önümüzdeki dönemin yatırım ve finansman mevzuatının başlangıcı olarak değerlendiriyorum.
Sürdürülebilir üretim yapan şirketleri finansal olarak ayrıştırabilecek objektif bir sistem kurması mevzuatın güçlü tarafı. Düşük karbonlu gübreler, organomineral/organik ürünler, mikrobiyal gübreler, biyostimulantlar, inhibitör teknolojileri, hassas gübreleme ve döngüsel ekonomi yatırımlarının finansman açısından daha değerli hale gelmesi en büyük fırsat alanı. Sektör bazlı teknik kriterlerin henüz netleşmemiş olması ve özel sektörün karar mekanizmasındaki doğrudan temsilinin sınırlı kalması da zayıf tarafı.